Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Những cảnh báo về nhu cầu khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi đã được đặt ra từ nhiều năm trước, song đến nay lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.
Trong dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII đang được lấy ý kiến, chỉ rõ tuổi thọ và chỉ số sức khỏe bình quân của người dân cả nước tiếp tục được cải thiện. Dự kiến đến năm 2025, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 74,8 năm, trong đó số năm sống khỏe khoảng 67 năm.
Tuy nhiên, dự thảo cũng thẳng thắn chỉ ra rằng hệ thống dịch vụ y tế hiện vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế dự phòng. Trong bối cảnh quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, tình trạng thiếu hụt cơ sở y tế, trang thiết bị và nguồn nhân lực chuyên sâu cho điều trị, chăm sóc người cao tuổi đang đặt ra nhiều bài toán nan giải.
Nhằm phản ánh rõ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi cũng như áp lực từ sự thiếu hụt các cơ sở y tế, VietNamNet triển khai tuyến bài “Thiếu trầm trọng cơ sở, nhân lực y tế chăm sóc người cao tuổi”, đồng thời đề xuất các giải pháp hướng tới xây dựng một hệ thống chăm sóc sức khỏe phù hợp cho nhóm dân số này.
Theo Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, hằng năm ngân sách Nhà nước bố trí khoảng 28.000 tỷ đồng để chi trả trợ cấp xã hội hằng tháng và mua thẻ bảo hiểm y tế cho các đối tượng bảo trợ xã hội, trong đó có người cao tuổi.
Theo Tiến sĩ Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, Tổng Thư ký Tổng hội Y học Việt Nam cho biết, bên cạnh số lượng hạn chế các khoa lão tại bệnh viện tuyến tỉnh và Trung ương, khảo sát tại tuyến cơ sở cho thấy phần lớn trạm y tế chưa có chuyên môn sâu về lão khoa.
“Chúng tôi đặt câu hỏi cán bộ trạm y tế xã có được tập huấn chuyên ngành lão khoa hay không, thì câu trả lời chủ yếu là chỉ được đào tạo chung về nội khoa, chưa có tập huấn riêng về lão khoa”, Tiến sĩ Sơn chia sẻ. Trong khi đó, trạm y tế lại là nơi gần nhất, dễ tiếp cận nhất đối với người cao tuổi.
Thầy thuốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khám bệnh cho người cao tuổi.
Một bác sĩ công tác lâu năm trong ngành lão khoa chia sẻ rằng bệnh viện tuyến tỉnh cũng không “mặn mà, tha thiết” với việc tập trung đào tạo nhân lực, chuyên môn sâu cho chuyên ngành này. Khi lựa chọn chuyên ngành, không bác sĩ nội trú “top đầu” nào chọn lão khoa bởi chuyên ngành này không dễ thu hút.
“Chế độ đãi ngộ và cơ hội phát triển khi đi sâu vào ngành là một phần nguyên nhân của sự lựa chọn. Lão khoa cũng chưa phải là ưu tiên trong đào tạo, thu hút tuyển dụng như phong, lao, tâm thần… Chung quy là sự thiếu thốn trong ngân sách đầu tư cho chuyên ngành”, vị bác sĩ cho biết.
Lãnh đạo Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) nhìn nhận chuyên ngành lão khoa “chưa được quan tâm”. Các lĩnh vực về y tế chuyên ngành lão khoa còn mỏng. Hiện nay, cả nước chỉ có 2 cơ sở có chuyên ngành đào tạo về lão khoa là Trường Đại học Y Hà Nội và Đại học Y Dược TPHCM chưa có chương trình đào tạo, mã ngành đào tạo cho chuyên ngành này.
Nhiều đề xuất phát triển nhân lực điều trị, chăm sóc người cao tuổi
Để hình thành mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đa tầng, đa dạng loại hình (chăm sóc tại nhà, cộng đồng, cơ sở bán trú và lưu trú), đồng thời phát triển nguồn nhân lực chăm sóc được đào tạo bài bản, có chứng chỉ hành nghề, Bộ Y tế cho biết đã xây dựng Đề án “Xây dựng, phát triển nhân viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng và cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.
Một điểm nổi bật của Đề án là thành lập tổ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại xã, phường với thành phần gồm cán bộ y tế, cộng tác viên dân số, hội viên Hội Người cao tuổi… đảm nhiệm nhiệm vụ khám, theo dõi sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi chức năng và chăm sóc tinh thần cho người cao tuổi ngay tại nơi cư trú.
Về nhân lực, Đề án đề xuất bổ sung nghề “nhân viên chăm sóc người cao tuổi” vào danh mục nghề nghiệp Việt Nam, mở mã ngành đào tạo chính quy, từ trình độ sơ cấp đến đại học. Mục tiêu đề xuất đến năm 2030, có ít nhất 30% cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai đào tạo nghề này; 50% trạm y tế xã, phường có điều dưỡng viên phụ trách chăm sóc người cao tuổi.
Bên cạnh đó, mô hình cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày sẽ được xây dựng tại các trung tâm y tế huyện, cơ sở y học cổ truyền và phục hồi chức năng. Tại đây, người cao tuổi được theo dõi bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, rèn luyện thể chất, chăm sóc tinh thần và hỗ trợ sinh hoạt cá nhân.
Trong Dự thảo Luật Dân số, Bộ Y tế đưa ra nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi, trong đó đề xuất cấp học bổng chuyên ngành lão khoa là người đang làm việc tại cơ sở khám chữa bệnh.
Để tổ chức 1 khoa lão cần tối thiểu từ 30 giường trở lên và ít nhất 6 bác sĩ. Cả nước sẽ cần hơn 8.000 bác sĩ tại các bệnh viện công lập. Theo tính toán, nếu chi phí đào tạo chuyên khoa lão ước tính 37 triệu đồng/năm, mỗi người cần 2 năm đào tạo thì cần gần 600 tỷ đồng để đào tạo hơn 8.000 bác sĩ.
Nếu hỗ trợ 50% học phí đối với người học chuyên ngành lão khoa (bác sĩ, điều dưỡng, hộ lý, kỹ thuật viên phục hồi chức năng), Nhà nước cần chi 1,8 tỷ đồng để đào tạo 100 người mỗi năm; mức này sẽ nâng lên 3,7 tỷ nếu hỗ trợ 100%.
NGỌC QUÝ
