Xác định tuyên truyền, vận động là giải pháp then chốt trong phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã phối hợp với UBND các xã, phường triển khai nhiều hoạt động truyền thông sâu rộng, phù hợp với từng địa bàn và nhóm đối tượng.
Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống hiện vẫn là vấn đề đáng quan tâm tại nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Những hủ tục này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, đời sống của người dân mà còn tác động tiêu cực đến chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Trước thực tế đó, các sở, ngành trong tỉnh đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, từng bước đẩy lùi tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Đẩy mạnh tuyên truyền trong nhà trường
Thời gian qua, các nhà trường trên địa bàn tỉnh đã tích cực triển khai công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống với nhiều hình thức phong phú, sáng tạo, phù hợp với lứa tuổi học sinh. Hoạt động tuyên truyền không chỉ dừng lại ở các buổi nói chuyện chuyên đề mà còn được lồng ghép linh hoạt trong sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, sân khấu hóa, trò chơi dân gian…, giúp học sinh dễ tiếp thu, ghi nhớ và từng bước thay đổi nhận thức, hành vi.
Mới đây, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nậm Xé đã tổ chức buổi tuyên truyền về phòng tránh xâm hại tình dục trẻ em, kết hôn sớm, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Tại buổi tuyên truyền, các thầy cô giáo đã trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về những hệ lụy nghiêm trọng của việc kết hôn sớm, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; đồng thời hướng dẫn kỹ năng tự bảo vệ bản thân, mạnh dạn nói “không” với các hành vi xâm hại hoặc ép buộc kết hôn khi chưa đủ tuổi. Để tạo không khí sôi nổi, thu hút học sinh tham gia, nhà trường còn tổ chức các trò chơi, giải đáp câu đố, qua đó giúp học sinh có cơ hội trao đổi, chia sẻ suy nghĩ và được thầy cô giải đáp kịp thời.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Lùng Khấu Nhin, xã Cao Sơn, nội dung tuyên truyền được tổ chức dưới hình thức cuộc thi “Rung chuông vàng” với chủ đề “Lớn lên cùng ước mơ”. Các câu hỏi trong cuộc thi xoay quanh kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên, Luật Hôn nhân và Gia đình, hậu quả của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và các kỹ năng sống lành mạnh.
Thông qua hình thức tuyên truyền này, học sinh vừa được tham gia vui chơi, vừa mở rộng hiểu biết, nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân và chủ động tuyên truyền cho bạn bè, người thân. Nhiều học sinh bày tỏ sự hứng thú và cho rằng cách làm này giúp các em “học mà chơi, chơi mà học”, dễ hiểu và dễ ghi nhớ hơn.
Đáng chú ý, công tác tuyên truyền trong nhà trường được triển khai với sự phối hợp chặt chẽ của y tế cơ sở, đoàn thanh niên và hội phụ nữ địa phương. Anh Sùng Dìn, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Cao Sơn cho biết, đơn vị thường xuyên phối hợp với các nhà trường tổ chức tuyên truyền, tư vấn về sức khỏe sinh sản vị thành niên, giúp học sinh hiểu rõ những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, từ đó góp phần thay đổi nhận thức và nâng cao trách nhiệm của thanh thiếu niên cũng như gia đình.
Từ đầu năm đến nay, Sở Y tế đã tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề tại 17 trường học. Theo bà Phạm Thị Tám, cán bộ Phòng Dân số và Trẻ em (Sở Y tế), nội dung phòng, chống tảo hôn luôn được xác định là nội dung trọng tâm trong các buổi tuyên truyền. Qua đó, hơn 10.000 lượt học sinh và giáo viên đã được tiếp cận thông tin, trong đó đội ngũ giáo viên giữ vai trò cầu nối quan trọng trong việc duy trì và lan tỏa thông điệp “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” trong nhà trường.
Có thể khẳng định, với cách làm linh hoạt, đa dạng, công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong nhà trường đang từng bước lan tỏa mạnh mẽ, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức của thế hệ trẻ, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn, nâng cao chất lượng dân số và thúc đẩy bình đẳng giới tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Lan tỏa truyền thông trong cộng đồng
Với quan điểm lấy tuyên truyền, vận động làm giải pháp trọng tâm trong phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Sở Dân tộc và Tôn giáo – đơn vị chủ trì thực hiện dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2025 – đã phối hợp với UBND các xã, phường triển khai nhiều hoạt động truyền thông sâu rộng trong cộng đồng.
Nhiều cụm pano trực quan được lắp đặt tại các địa bàn, thể hiện sinh động nội dung pháp luật về dân số, hôn nhân và gia đình, đồng thời nêu rõ hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Bên cạnh đó, các phóng sự, tin bài phản ánh thực tế, giới thiệu mô hình hiệu quả cũng được đăng tải, phát sóng trên báo, đài và Cổng thông tin điện tử của sở, góp phần lan tỏa thông điệp “Nói không với tảo hôn” tới đông đảo người dân.
Song song với công tác tuyên truyền, Sở Dân tộc và Tôn giáo chú trọng duy trì và nhân rộng các mô hình can thiệp tại cơ sở. Trong năm 2025, các mô hình, câu lạc bộ “Phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tiếp tục được duy trì tại các xã Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Tân Hợp, Châu Quế, Tà Xi Láng, Khao Mang, Khánh Hòa và phường Nghĩa Lộ.
Đồng thời, 38 câu lạc bộ mới được thành lập tại 38 thôn, bản, tổ dân phố thuộc phường Nghĩa Lộ và các xã Tà Xi Láng, Mù Cang Chải, Khao Mang, Khánh Hòa. Các câu lạc bộ này tạo môi trường sinh hoạt, trao đổi thông tin giữa thanh thiếu niên, phụ huynh và những người có uy tín trong cộng đồng, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông tại cơ sở.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, các hội nghị tập huấn tuyên truyền viên pháp luật được tổ chức tại nhiều cụm xã, phường. Nội dung tập huấn không chỉ giúp cập nhật kiến thức mà còn tạo điều kiện để chia sẻ kinh nghiệm, mô hình hay, cách làm hiệu quả trong công tác truyền thông tại địa phương.
Với sự phối hợp đồng bộ và cách tiếp cận toàn diện, linh hoạt, các hoạt động phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn tỉnh đang từng bước tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần xây dựng đời sống hôn nhân tiến bộ và phát triển bền vững.
HOÀNG TUẤN
