Hà Nội hiện đã đạt mức sinh thay thế, công tác dân số – kế hoạch hóa gia đình từng bước chuyển trọng tâm sang dân số và phát triển. Tuy nhiên, với đặc thù là đô thị lớn, thành phố đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mới như phụ nữ ngày càng “ngại” sinh, mức sinh thấp, già hóa dân số gia tăng nhanh, đặc biệt là tình trạng lựa chọn giới tính khi sinh vẫn còn diễn ra.
Trên thực tế, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Hà Nội hiện vẫn ở mức cao, vượt ngưỡng cảnh báo. Theo thống kê, tỷ số giới tính khi sinh của thành phố đã giảm dần từ 117,6 trẻ trai/100 trẻ gái năm 2008 xuống còn 110,8 trẻ trai/100 trẻ gái năm 2022; trong 7 tháng đầu năm 2025, tỷ số này tiếp tục giảm xuống còn 110,5 trẻ trai/100 trẻ gái.
Mặc dù có xu hướng giảm so với các năm trước, song mức tỷ số này vẫn đáng lo ngại, trong khi tỷ lệ tự nhiên chỉ dao động trong khoảng 103–107 trẻ trai/100 trẻ gái. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý “trọng nam, khinh nữ” vẫn còn tồn tại trong một bộ phận người dân. Bên cạnh đó, việc kiểm soát ở một số lĩnh vực chưa thật sự chặt chẽ khiến thai phụ vẫn có thể tiếp cận thông tin về giới tính thai nhi dưới nhiều hình thức khác nhau.
Trước thực trạng trên, Hà Nội đang phấn đấu từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức tự nhiên, không vượt quá 109 trẻ trai/100 trẻ gái vào năm 2030. Qua đó, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu ổn định cơ cấu dân số, thúc đẩy bình đẳng giới, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững nguồn nhân lực Thủ đô.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBND TP. Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 284/KH-UBND về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026–2030. Kế hoạch đặt mục tiêu khống chế tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh, giảm bình quân 0,2 điểm phần trăm mỗi năm; phấn đấu đến năm 2030, tỷ số giới tính khi sinh của thành phố không vượt quá 109 trẻ trai/100 trẻ gái.
Một trong những giải pháp trọng tâm được thành phố xác định là nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi. Theo đó, Hà Nội tập trung đẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi tới các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn.
Song song với đó, các quy định của pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi được tuyên truyền, phổ biến đầy đủ tới toàn bộ cơ sở y tế công lập và ngoài công lập trên địa bàn. Thành phố tổ chức ký cam kết với các cơ sở y tế, cơ sở cung cấp dịch vụ văn hóa phẩm về việc không tham gia, không tiếp tay cho hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở cung cấp hàng hóa, dịch vụ có liên quan.
Bên cạnh giải pháp về quản lý và pháp luật, Hà Nội đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân trong kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh; qua đó góp phần thay đổi nhận thức của toàn xã hội về vị thế, vai trò của phụ nữ và trẻ em gái. Đặc biệt, nội dung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh được đưa vào hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố, tạo sự đồng thuận ngay từ cộng đồng.
Ngoài ra, thành phố chú trọng tăng cường lồng ghép nội dung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trong hệ thống giáo dục và đào tạo. Thông qua đó, hình thành thái độ đúng đắn, nhân văn và bình đẳng về giới cho học sinh, sinh viên ngay từ sớm, tạo nền tảng cho sự thay đổi bền vững trong nhận thức xã hội.
Cùng với Kế hoạch của UBND thành phố, ngay từ đầu năm 2025, Sở Y tế Hà Nội đã ban hành kế hoạch triển khai các hoạt động kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn. Các hoạt động này nhằm từng bước khống chế tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh, tiến tới đưa tỷ số giới tính khi sinh của Hà Nội trở lại theo quy luật tự nhiên, góp phần ổn định cơ cấu dân số hợp lý và nâng cao chất lượng dân số Thủ đô.
THU HÀ
