Theo một chuyên gia của Liên Hợp Quốc, Hàn Quốc đang ở vị thế đặc biệt để dẫn đầu các nỗ lực toàn cầu trong việc thiết kế và thử nghiệm các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) mang tính bao trùm hơn dành cho người cao tuổi, nhờ sự kết hợp giữa năng lực công nghệ tiên tiến và thực trạng dân số già hóa nhanh nhất thế giới.
Ông Zvezdan Pirtosek, Chuyên gia độc lập của Liên Hợp Quốc về việc thụ hưởng đầy đủ các quyền con người của người cao tuổi, cho biết sự phát triển công nghệ nhanh chóng cùng quá trình chuyển đổi nhân khẩu học diễn ra với tốc độ tương đương đã mang lại cho Hàn Quốc một cơ hội – cũng như trách nhiệm – đặc biệt trong việc phát triển một mô hình thân thiện với người cao tuổi mà các quốc gia khác có thể áp dụng.
Ông Zvezdan Pirtosek, Chuyên gia độc lập của Liên Hợp Quốc về việc thụ hưởng đầy đủ các quyền con người của người cao tuổi, phát biểu trong cuộc phỏng vấn với tờ The Korea Times tại Khách sạn President ở Seoul. Ảnh: Trung tâm Già hóa Toàn cầu ASEM.
Theo Bộ Dữ liệu và Thống kê, Hàn Quốc đã trở thành xã hội siêu già vào năm 2025, khi nhóm người từ 65 tuổi trở lên chiếm hơn 20% tổng dân số. Tỷ lệ này dự kiến sẽ tiếp tục tăng do tổng tỷ suất sinh của nước này vẫn ở mức thấp nhất thế giới, chỉ khoảng 0,8 con/phụ nữ.
“Tôi cho rằng Hàn Quốc có thể dẫn dắt các cuộc thảo luận về những vấn đề vô cùng quan trọng và cấp thiết này,” ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với The Korea Times gần đây. Ông nói thêm rằng Hàn Quốc có thể tiên phong trong việc phát triển và thử nghiệm các mô hình cũng như chính sách AI toàn diện của riêng mình, và các quốc gia khác “có thể học hỏi được rất nhiều điều” từ những kết quả đó.
Ông nhận định rằng AI đang thâm nhập vào đời sống thường nhật với tốc độ và cường độ chưa từng có, trong khi tình trạng già hóa dân số đang định hình lại các xã hội trên toàn cầu. Hàn Quốc đang phải đối mặt với cả hai xu hướng này cùng lúc và ở mức độ gay gắt hơn so với hầu hết các quốc gia khác. Ông kêu gọi Hàn Quốc áp dụng nguyên tắc “quyền con người phải được đặt lên trên quy mô” khi mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phúc lợi và các dịch vụ công khác dựa trên nền tảng AI.
“Tôi khuyến khích Hàn Quốc mời người cao tuổi tham gia vào quy trình từ rất sớm. Thông thường, sự tham gia của họ chỉ diễn ra khi sản phẩm đã được thiết kế xong và câu hỏi duy nhất còn lại là liệu người dùng có thích nó hay không. Người cao tuổi nên tham gia xác định vấn đề, các cách thức sử dụng dữ liệu được chấp nhận, các điều kiện về sự đồng thuận cũng như các tiêu chí đánh giá sự thành công,” ông Pirtosek nói. “Việc khắc phục vấn đề trong giai đoạn thiết kế hoặc triển khai thí điểm quy mô nhỏ sẽ dễ dàng hơn nhiều so với khi hệ thống AI đã trở thành kênh tiếp cận chính cho một dịch vụ quốc gia.”
Ông đặc biệt nhấn mạnh các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn, an sinh xã hội và các dịch vụ thiết yếu khác là những nơi cần có các biện pháp bảo vệ khẩn cấp. Ông cho rằng nếu thiếu các biện pháp bảo vệ này, AI – vốn được thiết kế để cải thiện cuộc sống con người – có thể lại làm trầm trọng thêm tình trạng bị gạt ra ngoài lề trong kỷ nguyên số, tạo điều kiện cho việc giám sát xâm phạm quyền riêng tư hoặc tái diễn những định kiến về tuổi tác trong các quyết định ảnh hưởng đến người cao tuổi.
Mối lo ngại này phản ánh một cuộc tranh luận rộng lớn hơn về việc ứng dụng AI trong các xã hội đang già hóa. Các công cụ AI có thể hỗ trợ người cao tuổi sống độc lập, trong khi các hệ thống và robot tích hợp AI có khả năng nhắc nhở người dùng uống thuốc, phát hiện té ngã và cảnh báo cho người thân hoặc người chăm sóc.
Ông Pirtosek cho biết nguy cơ nằm ở chỗ các hệ thống tự động có thể chứa đựng những giả định hoặc định kiến mà con người khó nhận biết được. Một khi hệ thống AI trở thành kênh tiếp cận thường quy đối với các dịch vụ y tế, phúc lợi hoặc chăm sóc, những sai sót như vậy có thể bị lặp lại trên quy mô lớn và trở nên khó đảo ngược về mặt chính trị.
“Cần phải có sự xem xét, đánh giá kịp thời của con người trước khi hậu quả trở nên không thể đảo ngược” ông Pirtosek nói.
Ông nói thêm rằng Hàn Quốc cần xây dựng các cơ chế bảo vệ pháp lý, cơ chế giám sát độc lập và nâng cao nhận thức cộng đồng song hành với sự phát triển của công nghệ. Chính phủ cũng nên duy trì các phương án thay thế do con người trực tiếp thực hiện hoặc mô hình kết hợp dành cho những người không thể hoặc không muốn sử dụng các dịch vụ dựa trên AI.
Theo ông, trong suốt quá trình này, Hàn Quốc có thể đóng góp giá trị đặc biệt ở cấp độ quốc tế bằng cách chia sẻ không chỉ các ứng dụng AI hiệu quả mà cả những bài học từ các chương trình không thành công cũng như những hệ quả ngoài ý muốn.
Cuộc phỏng vấn diễn ra bên lề Diễn đàn ASEM lần thứ 6 về Quyền con người của Người cao tuổi, nơi quy tụ các chuyên gia từ châu Á và châu Âu để thảo luận về AI thân thiện và hòa nhập với người cao tuổi.
Ông Pirtosek cho rằng hai khu vực có thể học hỏi lẫn nhau. Các nước châu Âu có thể học hỏi từ khả năng thử nghiệm ý tưởng, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và chuyển đổi nghiên cứu công nghệ thành các dịch vụ thực tiễn của Hàn Quốc. Trong khi đó, Hàn Quốc có thể tận dụng kinh nghiệm của châu Âu trong việc chuyển hóa các nguyên tắc về quyền con người thành các nghĩa vụ pháp lý có tính cưỡng chế thi hành và các cơ chế bảo vệ mang tính thể chế.
“Sự hợp tác hứa hẹn nhất sẽ là sự kết hợp giữa năng lực triển khai của Hàn Quốc và kinh nghiệm của châu Âu trong việc chuyển hóa các nguyên tắc thành những nghĩa vụ có tính ràng buộc pháp lý,” ông Pirtosek nhận định. “Tôi cũng hoàn toàn tin rằng người cao tuổi từ cả hai khu vực cần phải tham gia vào quá trình hợp tác này ngay từ đầu. Nếu không, dù cho đó là một cuộc đối thoại quốc tế tinh tế đến đâu, nó vẫn chỉ dừng lại ở mức bàn luận về người cao tuổi thay vì là cuộc đối thoại được thực hiện cùng với chính họ.”
THIỆN HUY
Nguồn: https://www.koreatimes.co.kr/
