Sáng 22/12, Báo Đại biểu Nhân dân đã tổ chức Talkshow với chủ đề “Rà soát, xây dựng luật và các văn bản liên quan đến lĩnh vực dự phòng, dân số”.
Chương trình được tổ chức trong bối cảnh Quốc hội đã thông qua 2 đạo luật quan trọng trong lĩnh vực y tế là Luật Phòng bệnh và Luật Dân số tại Kỳ họp thứ Mười.
Đây được xem là bước tiến lớn nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý, đáp ứng các yêu cầu cấp bách về chuyển đổi chính sách dân số và nâng cao năng lực phòng ngừa bệnh tật trong bối cảnh mới, đặc biệt trước tình hình già hóa dân số, dịch bệnh diễn biến phức tạp và yêu cầu phát triển bền vững.
Các đại biểu tham dự Talkshow “Rà soát, xây dựng luật và các văn bản liên quan đến lĩnh vực dự phòng, dân số”, do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức.
Sự cần thiết ban hành Luật Dân số, Luật Phòng bệnh trong bối cảnh mới
Chia sẻ tại chương trình Talkshow, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Phạm Vũ Hoàng nhấn mạnh, Luật Dân số được ban hành trong bối cảnh trên thế giới và Việt Nam có nhiều biến động. Trong khi đó, còn những hạn chế trong khung pháp lý về dân số chưa bắt kịp, chưa giải quyết được các vấn đề dân số mà thực tiễn nảy sinh.
Ông Phạm Vũ Hoàng phân tích, toàn cầu đang chứng kiến 2 vấn đề rất lớn là mức sinh xuống rất thấp và thế giới bước vào thời kỳ bùng nổ số người cao tuổi, đòi hỏi phải có những chuẩn bị sớm về mặt pháp lý, cũng như những giải pháp về an sinh và dịch vụ chăm sóc. Việt Nam đã tham gia nhiều Công ước quốc tế về quyền con người, trong đó có yêu cầu liên quan đến quyền sinh sản, bình đẳng giới và chăm sóc sức khỏe phải được luật hóa – đòi hỏi Việt Nam phải có luật đầy đủ, thống nhất về mặt dân số.
Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Phạm Vũ Hoàng
Về mặt chính trị, Luật Dân số cần được xây dựng để thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, như Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về “Công tác dân số trong tình hình mới”; Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới; Kết luận số 149-KL/TW ngày 10/4/2025 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Bên cạnh đó, Pháp lệnh Dân số được xây dựng từ năm 2003 cũng chưa giải quyết được các vấn đề dân số nảy sinh, như việc duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng về giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số,…
Về mặt thực tiễn, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết hiện công tác dân số đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Theo các số liệu thống kê, mức sinh của nước ta hiện chỉ đạt 1,91 con/phụ nữ (trong khi mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ). Đây là mức giảm thấp nhất từ trước tới nay. Thêm vào đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn đang xảy ra, tỷ số giới tính khi sinh tại Việt Nam đạt 111,4 bé trai/100 bé gái, vượt xa mức cân bằng tự nhiên (khoảng 106 bé trai/100 bé gái).
Trong khi đó, Việt Nam bắt đầu quá trình già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến đến năm 2038 sẽ trở thành quốc gia có dân số già. Chất lượng dân số cũng còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa để đất nước phát triển bền vững.
“Chúng ta cần có một khung pháp lý cao nhất về dân số để giải quyết các vấn đề dân số nảy sinh nói trên”, ông Phạm Vũ Hoàng nói.
Liên quan đến sự cần thiết của việc ban hành Luật Phòng bệnh, PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) nhấn mạnh về 4 cấp độ dự phòng, tương ứng với các giai đoạn phát triển bệnh khác nhau gồm: phòng bệnh cấp 0 (dự phòng căn nguyên), cấp I (giới hạn số mới mắc của bệnh), cấp II (kiểm soát bệnh ngay từ giai đoạn sớm để bệnh không tiến triển thêm) và cấp III (hạn chế các ảnh hưởng do di chứng của bệnh và không để tử vong). Ông cho rằng, để giải quyết cả 4 cấp độ nói trên đặt ra những yêu cầu rất lớn, đặc biệt sau đại dịch Covid-19 và tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp như hiện nay.
Nhìn lại về khung pháp lý, theo PGS.TS Trần Đắc Phu, Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989 đã bao hàm rất đầy đủ về phòng chống yếu tố nguy cơ như giải quyết vấn đề môi trường, an toàn vệ sinh lao động, vấn đề dinh dưỡng, các vấn đề về chữa bệnh,… Tuy nhiên, nhiều quy định bấy giờ còn sơ khai và tính pháp lý cũng không nhiều. Sau đó, chúng ta đã ban hành Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007.
PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế)
PGS.TS Trần Đắc Phu cho rằng, việc Luật Phòng bệnh được thông qua đã giúp lấp được khoảng trống về chính sách tại các Luật ban hành trước đó trong lĩnh vực này, đặc biệt là quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm – nhóm bệnh có số lượng tử vong cao nhất trên thế giới, chiếm 70% số lượng tử vong trên toàn cầu. Bên cạnh đó, Luật cũng có nội dung về bảo đảm dinh dưỡng trong phòng bệnh; phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần; quy định các điều kiện bảo đảm cho công tác phòng bệnh;…
“Vì vậy, tôi nghĩ rằng Luật Phòng bệnh ra đời sẽ giải quyết được tất cả những thách thức, khó khăn mà chúng ta đang nhìn thấy hiện nay. Đồng thời, thể chế quan điểm của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, PGS.TS Trần Đắc Phu nhìn nhận.
Đại biểu Trương Xuân Cừ, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội nhấn mạnh, việc ban hành Luật Phòng bệnh và Luật dân số là nhằm mục tiêu để thực hiện các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước về vấn đề sức khỏe con người.
Ông cho rằng, Luật Phòng bệnh đã có những quan điểm rất mới, rất toàn diện và sâu sắc: Trước đây, vấn đề phòng bệnh chủ yếu về các bệnh truyền nhiễm thì nay tất cả các bệnh đều được đưa vào phòng chống từ sớm, từ xa, trong đó bao gồm cả vấn đề sức khỏe tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh.
Bên cạnh đó, Luật Phòng bệnh cũng đã quy định rõ các biện pháp quản lý yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm, dự phòng và điều trị tại cộng đồng; quy định người dân được khám sức khoẻ định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần theo lộ trình.
Đại biểu Trương Xuân Cừ, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội
Cần nhận thức mới, trách nhiệm mới
Để Luật Dân số và Luật Phòng bệnh được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, Đại biểu Trương Xuân Cừ cho rằng toàn hệ thống chính trị, các cấp quản lý phải có nhận thức mới và trách nhiệm mới, bởi hai luật này có những quy định khác biệt so với trước đây.
“Để một đạo luật được đi vào cuộc sống, những hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn là chưa đủ, mà cần toàn hệ thống chính trị vào cuộc. Nếu các cấp ủy, chính quyền địa phương không vào cuộc, không chỉ đạo đôn đốc ráo riết và có các nguồn lực cụ thể thì rất khó triển khai. Nếu chúng ta cứ chờ có đủ người, chờ điều kiện tốt nhất mới thực hiện thì Luật không thể đi vào cuộc sống”, Đại biểu Trương Xuân Cừ nêu quan điểm.
Ông nhấn mạnh, khi đã có chủ trương của Đảng, Nhà nước, khi Luật đã ban hành thì trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn tham mưu, thực thi và trách nhiệm của hệ thống chính trị phải hết sức quyết liệt. Cần có sự đôn đốc, giải quyết cụ thể từng mục, phân rõ trách nhiệm của ai và hàng năm phải có đánh giá, kiểm điểm để rút kinh nghiệm.
Để Luật Dân số và Luật Phòng bệnh được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, Đại biểu Trương Xuân Cừ cho rằng toàn hệ thống chính trị, các cấp quản lý phải có nhận thức mới và trách nhiệm mới.
PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cũng cho rằng, nếu có chính sách nhưng không có Nghị định, Thông tư hướng dẫn thì không thể thực hiện.
“Theo tôi, vấn đề xây dựng các Nghị định, Thông tư phải giải quyết ngay, trong đó những Nghị định, Thông tư về cơ chế bảo đảm cho hoạt động phải được ưu tiên lên hàng đầu, như về vấn đề đầu tư, chi tiêu. Ví dụ khi đi giám sát dịch bệnh thì chi tiêu như thế nào, cơ chế cho cán bộ thực hiện ra sao,… bởi vì hoạt động phòng, chống dịch bệnh là thực hiện hằng ngày”, ông nói.
Liên quan đến vấn đề hệ thống, PGS.TS Trần Đắc Phu nhìn nhận, khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp như hiện nay, vai trò của cấp xã vô cùng quan trọng, bởi họ là cấp gần dân nhất, tiếp xúc trực tiếp với dân để phát hiện tất cả vấn đề về dịch bệnh, sức khỏe. Giải quyết ở tuyến xã không chỉ là khám, chữa bệnh chuyên sâu, mà quan trọng nhất là vấn đề quản lý sức khỏe của người dân.
“Chẳng hạn, một giám đốc trạm y tế xã phải nắm được tỷ lệ sinh, tỷ lệ phát triển dân số, tỷ lệ suy dinh dưỡng, tỷ lệ tiêm chủng,… ở địa phương mình là bao nhiêu. Nhưng để họ có trình độ về quản lý thì chúng ta phải sắp xếp và đào tạo ngay. Trước kia phụ thuộc vào cấp huyện, trạm trưởng y tế xã chỉ nắm chuyên môn, nhưng yêu cầu hiện nay đòi hỏi họ phải có cả kiến thức quản trị. Như vậy cần tập trung cho việc đào tạo nhân lực”, PGS.TS Trần Đắc Phu phân tích, đồng thời nhấn mạnh thêm việc cần đầu tư về cơ sở vật chất và trang thiết bị để đáp ứng với tình hình mới.
Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng, cần xây dựng kế hoạch về vấn đề ngắn hạn, trung hạn và dài hạn cho cả hệ thống y tế dự phòng, trên cơ sở luật đã có.
Các đại biểu tham dự chương trình Talkshow.
Để Luật Dân số sớm đi vào cuộc sống, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Phạm Vũ Hoàng cho biết về phía Cục sẽ tiếp tục tham mưu, phối hợp với các bộ, ngành và các cơ quan liên quan để xây dựng các văn bản như Nghị định, Thông tư mà Luật đã giao cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, cũng như Bộ Y tế thực hiện. Các văn bản này phải đảm bảo tính đầy đủ, thống nhất và được ban hành kịp thời, xây dựng một cách đồng bộ với thời điểm Luật Dân số có hiệu lực để tránh khoảng trống về pháp lý.
Bên cạnh đó, xây dựng các văn bản hướng dẫn để thi hành Luật Dân số, đặc biệt là hướng dẫn triển khai các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số,… thể hiện rõ các tiêu chí, số lượng, quy trình thực hiện, phân cấp, phân quyền, cũng như việc phối hợp liên ngành.
Ưu tiên ngân sách đối với các nhiệm vụ trọng yếu
Để các chính sách dân số vận hành hiệu quả và nguồn lực được huy động, phân bổ theo hướng tập trung bền vững và có trọng tâm, Phó Cục trưởng Cục Dân số Phạm Vũ Hoàng nhìn nhận, trước hết cần ưu tiên ngân sách đối với các nhiệm vụ trọng yếu, như 4 chính sách của Luật Dân số về duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số. Đồng thời, các địa phương cần chủ động bố trí nhân lực, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ làm công tác dân số, đặc biệt cơ sở, như củng cố mạng lưới cộng tác viên dân số.
Về cơ chế pháp lý, cần hoàn thiện các quy định trong các Nghị định, Thông tư để hướng dẫn mở rộng nguồn lực xã hội, cho phép địa phương áp dụng các mức hỗ trợ cao hơn khi họ có khả năng cân đối ngân sách Nhà nước. Khuyến khích các doanh nghiệp, các tổ chức tham gia vào cung cấp các dịch vụ dân số, chăm sóc người cao tuổi và các hoạt động tại cộng đồng.
“Những giải pháp này cũng sẽ giúp tăng đầu tư và tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác dân số thời gian tới”, ông Phạm Vũ Hoàng cho hay.
Các đại biểu tham dự chương trình.
Đại biểu Trương Xuân Cừ, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội cho rằng, bên cạnh đảm bảo nguồn lực ngân sách cho lĩnh vực dự phòng và dân số, chúng ta cần đầu tư các trang thiết bị, máy móc hiện đại để có thể đáp ứng vấn đề theo dõi sức khỏe của cộng đồng.
“Các trang thiết bị ở cơ sở phải đủ sức để chúng ta quản lý được vấn đề phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Do đó, ngoài ngân sách để đảm bảo các yêu cầu chung thì nên đầu tư các trang thiết bị, máy móc”, ông nhấn mạnh.
Về vấn đề huy động nguồn lực cho y tế dự phòng, PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng chia sẻ, hiện ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí chi thường xuyên và đầu tư cho y tế cơ sở, y tế dự phòng. Bên cạnh đó, khi cần thiết, có thể huy động mọi nguồn lực cho vấn đề phòng bệnh, đặc biệt để giải quyết những vấn đề khẩn cấp. Đơn cử, khi dịch Covid-19 xảy ra, chúng ta đã huy động được rất nhiều vaccine, cũng như kinh phí của các doanh nghiệp cho phòng bệnh.
PGS.TS Trần Đắc Phu nhấn mạnh một đột phá trong Luật Phòng bệnh là thành lập Quỹ phòng bệnh – quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, nhằm tăng cường chủ động ứng phó với nguy cơ đại dịch trong tương lai và bảo đảm nguồn lực bền vững cho hoạt động phòng bệnh.
“Khi có Quỹ, trường hợp những tình huống bất trắc xảy ra, chúng ta vẫn có thể đảm bảo đủ kinh phí cho hoạt động phòng bệnh”, ông nói.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/
