Ngày 26/12/2025, tại Hà Nội, thực hiện chương trình hợp tác giữa Bộ Y tế và Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) trong khuôn khổ Dự án Phòng, chống và ứng phó với bạo lực giới và các thực hành có hại, Cục Dân số tổ chức Hội thảo tham vấn dự thảo báo cáo đánh giá độc lập việc thực hiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025.
Thành phần tham dự Hội thảo trực tiếp gồm có: Đại diện Lãnh đạo Cục Dân số; một số phòng, đơn vị thuộc Cục Dân số; một số đơn vị thuộc bộ, ngành có liên quan; đại diện UNFPA, Ban Quản lý Dự án VNM10P05; các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu trong lĩnh vực dân số và phát triển; chuyên gia xây dựng báo cáo đánh giá.
Tham dự trực tuyến gồm có: 06 Chi cục Dân số tỉnh/thành phố tham gia đánh giá độc lập gồm Sơn La, Hưng Yên, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Long và các đại biểu quan tâm đến Hội thảo.
Toàn cảnh Hội thảo
Ông Phạm Hồng Quân, Trưởng phòng Cơ cấu và Chất lượng dân số, Cục Dân số phát biểu tại Hội thảo.
Phát biểu tại Hội thảo, ông Phạm Hồng Quân, Trưởng phòng Cơ cấu và Chất lượng dân số, Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết:
Mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) xuất hiện ở Việt Nam từ những năm đầu của thế kỷ XXI. Từ năm 2006 đến nay, tỷ số giới tính khi sinh (TSGTKS) của nước ta luôn ở mức trên 110 bé trai/100 bé gái sinh ra sống, và ngày càng có xu hướng lan rộng xảy ra ở cả thành thị, nông thôn (06/06 vùng kinh tế – xã hội xảy ra tình trạng MCBGTKS). Đáng lưu ý, MCBGTKS ở nước ta xảy ra ngay ở lần sinh thứ nhất, đặc biệt cao ở lần sinh thứ 3 trở lên; mức độ MCBGTKS cao hơn nhiều ở những cặp vợ chồng có trình độ học vấn cao, tình trạng kinh tế gia đình khá giả.
Nguyên nhân gốc rễ của MCBGTKS vẫn là do tâm lý ưa thích con trai, tư tưởng trọng nam hơn nữ, coi trọng việc con trai để nối dõi tông đường, thờ phụng tổ tiên, phụng dưỡng cha mẹ là giá trị nền tảng; xu hướng gia đình ít con, các chính sách an sinh xã hội còn có những hạn chế..; việc lạm dụng tiến bộ khoa học công nghệ để lựa chọn giới tính thai nhi vẫn còn phổ biến.
MCBGTKS sẽ dẫn đến tình trạng “thừa nam thiếu nữ” trong tương lai, làm biến đổi các chỉ số nhân khẩu học, tác động tiêu cực đến cuộc sống của cá nhân, gia đình, xã hội, đến an ninh trật tư, an toàn xã hội và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững quốc gia.
Ngày 23/3/2016 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Kiểm soát MCBGTKS giai đoạn 2016-2025 đưa ra mục tiêu khống chế có hiệu quả tốc độ gia tăng TSGTKS, tiến tới đưa TSGTKS trở lại mức cân bằng tự nhiên (tỷ số này đạt khoảng 107 sau năm 2025) với 4 nhiệm vụ, 11 giải pháp cụ thể nhằm giải quyết một cách toàn diện những nguyên nhân dẫn đến MCBGTKS tại Việt Nam. Ngày 22/11/2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1679/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 xác định mục tiêu đưa TSGTKS về mức cân bằng tự nhiên (TSGTKS dưới 109 bé trai/100 bé gái sinh ra sống).
Sau 10 năm triển khai Đề án (2016-2025), tốc độ gia tăng TSGTKS đã được khống chế tuy nhiên chưa ổn định và vẫn cao so với mức cân bằng tự nhiên: trung bình mỗi năm giảm 0,12 điểm % (TSGTKS năm 2016 là 112,2 đến năm 2025 ước thực hiện là 111). TSGTKS năm 2025 giảm 0,4 điểm % so với năm 2024 (TSGTKS năm 2024 là 111,4). Trong giai đoạn 2021-2025, Cục Dân số, Bộ Y tế đã tích cực triển khai và hướng dẫn địa phương thực hiện Đề án và định hướng các nhiệm vụ can thiệp giảm MCBGTKS được phân vùng theo 3 nhóm tỉnh gồm: nhóm 1 có TSGTKS rất cao (trên 112 trẻ trai/100 trẻ gái sinh ra sống) gồm 21 tỉnh/thành phố, nhóm 2 có tỷ số GTKS cao (từ 109-112 trẻ trai/100 trẻ gái sinh ra sống) gồm 18 tỉnh, nhóm 3 có TSGTKS duy trì dưới mức 109 trẻ trai/100 trẻ gái sinh ra sống gồm 24 tỉnh.
Việc đánh giá 10 năm thực hiện Đề án Kiểm soát MCBGTKS giai đoạn 2016-2025 làm căn cứ để Cục Dân số, Bộ Y tế tiếp tục đề xuất xây dựng các giải pháp can thiệp cho giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 nhằm đạt mục tiêu TSGTKS dưới 109 bé trai/100 bé gái sinh ra sống vào năm 2030 theo Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới.
Bà Nguyễn Thị Nga, Cán bộ chương trình UNFPA tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo.
Về phía UNFPA, bà Nguyễn Thị Nga, Cán bộ chương trình UNFPA tại Việt Nam phát biểu ghi nhận nỗ lực và thành tựu của Việt Nam trong việc duy trì kiểm soát MCBGTKS như một ưu tiên trong chính sách dân số và phát triển (đặc biệt thể hiện tại Luật Dân số vừa thông qua). Cách tiếp cận liên ngành mà Việt Nam đang theo đuổi, thể hiện MCBGTKS không chỉ là vấn đề y tế hay nhân khẩu học, mà là một vấn đề xã hội sâu sắc liên quan đến giới và quyền con người. Những nỗ lực này đã bước đầu tạo ra những thay đổi tích cực trong nhận thức của người dân về giá trị của trẻ em gái, góp phần làm chậm lại tốc độ gia tăng của tỷ số giới tính khi sinh (TSGTKS) trong những năm gần đây.
Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Nga cũng nhấn mạnh về những thách thức còn tồn tại khi tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao: Dù có cải thiện nhưng tốc độ chậm và còn xa so với mức cân bằng tự nhiên (102 – 106 bé trai/100 bé gái); Không đồng đều giữa các địa phương (một số tỉnh TSGTKS vẫn còn rất cao ở mức 115 bé trai/100 bé gái).
UNFPA khẳng định tiếp tục đồng hành chặt chẽ cùng Cục Dân số và các đối tác tại Việt Nam. Cam kết hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực để đảm bảo rằng mọi trẻ em sinh ra, dù là trai hay gái, đều được tôn trọng, yêu thương và có cơ hội phát triển như nhau.
Sau đây là một số hình ảnh hoạt động diễn ra tại Hội thảo:
Bà Đỗ Thị Quỳnh Hương, Phó Trưởng phòng Cơ cấu và Chất lượng dân số, Cục Dân số trình bày khái quát về hoạt động đánh giá độc lập việc thực hiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025.
Nhóm chuyên gia xây dựng báo cáo trình bày dự thảo báo cáo đánh giá độc lập việc triển khai thực hiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025.
Các đại biểu tham dự phát biểu ý kiến góp ý tại Hội thảo.
Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm.
THƯ TRỊNH
