Mức sinh của Việt Nam đang có xu hướng giảm dần những năm gần đây, năm 2022, tổng tỷ suất sinh (TFR) là 2,01 con/phụ nữ, hai năm sau đó TFR tiếp tục giảm lần lượt là 1,96 con/phụ nữ (2023) và 1,91 con/phụ nữ (2024). Mức sinh thấp xuất hiện nhiều tại các thành phố lớn và các tỉnh thuộc Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long. Tuy nhiên mức sinh vẫn cao ở một số tỉnh thuộc Trung du, miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên Hải Miền Trung và Tây Nguyên. Trước diễn biến này, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 01/2021/TT-BYT ngày 25/01/2021 Hướng dẫn một số nội dung để địa phương ban hành chính sách khen thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Thông tư này hướng dẫn một số nội dung để địa phương làm căn cứ xây dựng chính sách khuyến khích: khen thưởng, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.
Theo Thông tư, với các tỉnh thuộc vùng mức sinh thấp, tập thể và cá nhân được khuyến khích khen thưởng khi tập thể đạt: Xã đạt 3 năm liên tục có trên 60% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ 2 con sẽ được đề xuất UBND cấp huyện khen thưởng bằng tiền mặt hoặc hiện vật; Xã đạt 5 năm liên tục vượt chỉ tiêu này sẽ được đề xuất UBND cấp tỉnh khen thưởng, với mức hỗ trợ tương tự khen thưởng tại các địa phương có mức sinh cao.
Với cá nhân, căn cứ vào thực tiễn, địa phương lựa chọn, quyết định khen thưởng, hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Chính sách này được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác dân số. Nhiều cặp vợ chồng trẻ đặc biệt là ở các đô thị lớn lựa chọn sinh con ít hoặc không sinh con do áp lực kinh tế, áp lực công việc và lối sống hiện đại. Điều này dẫn đến nguy cơ già hóa dân số, ảnh hưởng đến nguồn lao động và sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam trong tương lai.
Trong Thông tư 01/2021/TT- BYT không chỉ khuyến khích sinh đẻ ở những vùng có mức sinh thấp mà còn kiểm soát mức sinh ở những vùng có mức sinh cao, hướng tới duy trì mức sinh thay thế (trung bình mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh khoảng 2,1 con) để đảm bảo sự cân bằng dân số.
Chính sách khen thưởng đã nhận được sự quan tâm lớn từ người dân, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Tuy nhiên vẫn còn nhiều người chưa biết đến chương trình này dẫn đến việc bỏ lỡ cơ hội nhận hỗ trợ. Các chuyên gia khuyến nghị các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền để đảm bảo chính sách đến được với đối tượng thụ hưởng.
Chính sách khuyến khích thưởng tiền, hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi là một bước đi quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề dân số hiện nay. Không chỉ mang lại lợi ích tài chính, chương trình còn góp phần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc duy trì mức sinh hợp lý. Phụ nữ tại các địa phương thuộc diện áp dụng nên tìm hiểu kỹ thông tin từ cơ quan Y tế hoặc chính quyền địa phương để năm bắt cơ hội nhận hỗ trợ.
NGỌC LAM
