Thực trạng già hóa dân số toàn cầu
Thế giới đang trải qua một sự thay đổi nhân khẩu học chưa từng có. Tuổi thọ trung bình tăng cao dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ về cả quy mô và tỷ lệ người cao tuổi trong dân số. Hầu hết mọi người có thể sống đến những năm sáu mươi tuổi trở lên. Mọi quốc gia trên thế giới đều đang trải qua sự gia tăng cả về quy mô và tỷ lệ người cao tuổi trong dân số.
Dự báo đến năm 2030, cứ 6 người trên thế giới thì có 1 người từ 60 tuổi trở lên (tương đương 1,4 tỷ người). Dự báo đến năm 2050, dân số trên 60 tuổi sẽ tăng gấp đôi, đạt mức 2,1 tỷ người. Đặc biệt, số người từ 80 tuổi trở lên dự kiến sẽ tăng gấp ba lần, chạm mốc 426 triệu người.
Sự dịch chuyển phân bố dân số theo hướng già hóa. Hiện tượng già hóa dân số không còn chỉ tập trung ở các quốc gia thu nhập cao (như Nhật Bản) mà hiện nay các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đang trải qua sự thay đổi lớn nhất. Đến năm 2050, dự báo 2/3 dân số cao tuổi sẽ sinh sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Ảnh minh họa
Bản chất sinh học và tâm lý của sự lão hóa
Lão hóa không đơn thuần là một con số về thời gian, mà là một quá trình phức tạp:
Cấp độ sinh học: Đó là kết quả của sự tích lũy dần các tổn thương phân tử và tế bào. Quá trình này không diễn ra tuyến tính hay giống nhau ở mỗi người; nó gây suy giảm năng lực thể chất, trí tuệ và tăng nguy cơ tử vong.
Cấp độ tâm lý – xã hội: Lão hóa đi kèm với các giai đoạn chuyển tiếp quan trọng như nghỉ hưu, thay đổi môi trường sống, và sự mất đi của bạn bè hoặc người thân. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến sức khỏe tinh thần của người cao tuổi.
Các vấn đề sức khỏe và Hội chứng lão khoa
Khi cơ thể già đi, mô hình bệnh tật trở nên phức tạp hơn với sự xuất hiện của đa bệnh lý:
Các bệnh mạn tính phổ biến như: Suy giảm thính lực, đục thủy tinh thể, tật khúc xạ, đau xương khớp (lưng, cổ, viêm khớp), bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), tiểu đường, trầm cảm và sa sút trí tuệ.
Tuổi già cũng được đặc trưng bởi sự xuất hiện của một số tình trạng sức khỏe phức tạp thường được gọi là hội chứng lão khoa. Đây là các tình trạng sức khỏe phức tạp, là hệ quả của nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm: Sự suy yếu thể chất (frailty), tiểu không tự chủ, nguy cơ té ngã và chấn thương, mê sảng và loét do tỳ đè.
Các yếu tố quyết định “Lão hóa lành mạnh”
Một cuộc sống dài hơn mang lại nhiều cơ hội, không chỉ cho người cao tuổi và gia đình họ, mà còn cho toàn xã hội. Những năm tháng thêm vào mang lại cơ hội theo đuổi các hoạt động mới như học tập nâng cao, một nghề nghiệp mới hoặc một niềm đam mê đã bị bỏ quên từ lâu. Người cao tuổi cũng đóng góp theo nhiều cách cho gia đình và cộng đồng của họ. Tuy nhiên, mức độ của những cơ hội và đóng góp này phụ thuộc rất nhiều vào một yếu tố, đó là sức khỏe.
Bằng chứng cho thấy tỷ lệ cuộc sống trong tình trạng sức khỏe tốt nhìn chung vẫn không đổi, ngụ ý rằng những năm tháng thêm vào đó là trong tình trạng sức khỏe kém. Nếu mọi người có thể trải nghiệm những năm tháng thêm vào này trong tình trạng sức khỏe tốt và nếu họ sống trong một môi trường hỗ trợ, khả năng làm những điều họ coi trọng sẽ không khác biệt nhiều so với người trẻ tuổi. Nếu những năm tháng thêm vào này bị chi phối bởi sự suy giảm về khả năng thể chất và tinh thần, thì hậu quả đối với người cao tuổi và xã hội sẽ tiêu cực hơn.
Mặc dù một số biến dị về sức khỏe ở người cao tuổi là do di truyền, nhưng phần lớn là do môi trường vật chất và xã hội của họ – bao gồm nhà cửa, khu phố và cộng đồng, cũng như các đặc điểm cá nhân – chẳng hạn như giới tính, dân tộc hoặc tình trạng kinh tế xã hội. Môi trường mà con người sống khi còn nhỏ – hoặc thậm chí khi còn là bào thai – kết hợp với các đặc điểm cá nhân, có ảnh hưởng lâu dài đến quá trình lão hóa.
Môi trường vật chất và xã hội có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hoặc gián tiếp thông qua các rào cản hoặc động lực ảnh hưởng đến cơ hội, quyết định và hành vi sức khỏe. Duy trì các hành vi lành mạnh suốt đời, đặc biệt là ăn uống cân bằng, tham gia hoạt động thể chất thường xuyên và không sử dụng thuốc lá, đều góp phần làm giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, cải thiện khả năng thể chất và tinh thần và trì hoãn sự phụ thuộc vào người chăm sóc.
Môi trường vật chất và xã hội hỗ trợ cũng cho phép mọi người làm những việc quan trọng đối với họ, bất chấp sự suy giảm khả năng. Sự sẵn có của các tòa nhà công cộng và phương tiện giao thông an toàn và dễ tiếp cận, và những nơi dễ dàng đi bộ xung quanh, là những ví dụ về môi trường hỗ trợ. Trong việc phát triển một phản ứng y tế công cộng…
Kết luận
Lão hóa lành mạnh không chỉ là trách nhiệm của cá nhân mà còn là mục tiêu của y tế công cộng. Tạo ra một môi trường hỗ trợ và duy trì lối sống tích cực suốt đời sẽ giúp biến “gánh nặng già hóa” thành cơ hội để người cao tuổi tiếp tục theo đuổi đam mê và cống hiến cho cộng đồng.
THU HOÀI
Nguồn: https://www.who.int
