Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số số 113/2025/QH15. Việc ban hành Luật Dân số là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác dân số – lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, tác động trực tiếp và lâu dài đến sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Dân số. (Ảnh: Doãn Tấn)
Luật Dân số được xây dựng trong bối cảnh tình hình dân số nước ta đang đặt ra nhiều vấn đề mới, phức tạp, đan xen cả cơ hội và thách thức, như: mức sinh có xu hướng giảm và giảm không đồng đều giữa các vùng, địa phương; tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh còn cao; già hóa dân số diễn ra nhanh; yêu cầu nâng cao chất lượng dân số ngày càng cấp thiết; đồng thời đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, tổ chức thực hiện công tác dân số trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
Luật Dân số – khung pháp lý thống nhất, toàn diện cho công tác dân số
Luật Dân số gồm 08 chương, 30 điều, quy định đầy đủ, toàn diện các nội dung trọng tâm của công tác dân số, bao gồm: truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; duy trì mức sinh thay thế; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân.
Luật khẳng định rõ quan điểm xuyên suốt: dân số là yếu tố quan trọng hàng đầu; công tác dân số là nhiệm vụ chiến lược, vừa cấp thiết, vừa lâu dài của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị. Các quy định của Luật góp phần khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong hệ thống pháp luật về dân số trước đây, tạo hành lang pháp lý thống nhất để tổ chức triển khai công tác dân số trong tình hình mới.
Tổ chức triển khai Luật Dân số đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở
Trên cơ sở các quy định của Luật Dân số, các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm tổ chức triển khai, hướng dẫn thi hành và đưa Luật vào cuộc sống; bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước về dân số, gắn kết chặt chẽ mục tiêu dân số với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước và từng địa phương.
Việc triển khai Luật Dân số đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, phát huy vai trò, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong thực hiện các mục tiêu dân số trong tình hình mới.
Đẩy mạnh truyền thông, vận động, giáo dục về dân số theo tinh thần Luật
Truyền thông, vận động, giáo dục về dân số là một trong những nội dung trọng tâm được Luật Dân số quy định cụ thể. Theo đó, công tác truyền thông dân số trong giai đoạn tới cần được triển khai theo hướng đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức, phù hợp với từng nhóm đối tượng, vùng miền và điều kiện thực tiễn.
Hoạt động truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà hướng tới nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, tạo sự đồng thuận xã hội trong việc thực hiện các mục tiêu về duy trì mức sinh hợp lý, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.
Tăng cường quản lý, khai thác dữ liệu dân số phục vụ chỉ đạo, điều hành
Luật Dân số đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về dân số trên cơ sở thông tin, dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời. Việc xây dựng, quản lý và khai thác hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu dân số; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành có liên quan là nhiệm vụ quan trọng nhằm phục vụ công tác quản lý, dự báo và hoạch định chính sách.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, việc tổ chức thực hiện Luật Dân số gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, nền tảng số và các hệ thống báo cáo, dữ liệu dân số là yêu cầu tất yếu, góp phần nâng cao năng lực quản lý, chỉ đạo, điều hành trong lĩnh vực dân số.
Thực hiện đồng bộ các giải pháp về mức sinh, giới tính khi sinh, già hóa dân số và chất lượng dân số
Luật Dân số quy định cụ thể các nhóm giải pháp nhằm duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Trên cơ sở đó, các cấp, các ngành và địa phương tổ chức triển khai các chính sách, chương trình, đề án phù hợp với từng giai đoạn phát triển, từng vùng, từng đối tượng; đồng thời thường xuyên theo dõi, đánh giá để kịp thời điều chỉnh, bổ sung giải pháp.
Việc triển khai Luật Dân số là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự tham gia tích cực, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, gia đình và mỗi người dân.
Luật Dân số – động lực mới cho đổi mới công tác dân số
Luật Dân số số 113/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, mở ra giai đoạn phát triển mới cho công tác dân số nước ta. Luật không chỉ tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới tư duy, cách làm và phương thức tổ chức thực hiện công tác dân số trong tình hình mới.
Việc triển khai hiệu quả Luật Dân số sẽ góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
THẾ LỮ
