Theo các chuyên gia, mang thai và sinh con tuổi chưa thành niên không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập và cơ hội việc làm của các em, mà còn làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, cản trở sự phát triển bền vững của đất nước.
Nhiều hệ lụy khi mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên. Ảnh minh họa.
Nhu cầu chưa được đáp ứng về phương tiện tránh thai ở lứa tuổi vị thành niên còn cao
Vào những năm đầu thế kỷ XXI, kết quả các cuộc khảo sát đa quốc gia về thái độ của giới trẻ trong quan hệ tình dục tại Châu Âu cho thấy mức độ đáng báo động về quan hệ tình dục không được bảo vệ cũng như kiến thức, hiểu biết về các biện pháp tránh thai còn thiếu hụt trong giới trẻ.
Điều đó dẫn đến hàng năm có tới 1/3 trong số 205 triệu trường hợp mang thai trên thế giới là mang thai ngoài ý muốn; 36% độ tuổi vị thành niên cho biết có quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, trong khi tỷ lệ bệnh lây truyền qua đường tình dục cao nhất ở độ tuổi dưới 25.
Theo thống kê, năm 2024 có 4,7 triệu trẻ sơ sinh, tương đương khoảng 3,5% tổng số trẻ sơ sinh trên toàn thế giới được sinh ra từ các bà mẹ dưới 18 tuổi và khoảng 340.000 trẻ được sinh ra từ các bé gái dưới 15 tuổi – gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe và hạnh phúc của cả mẹ và bé.
Tại Việt Nam, theo số liệu của Cục Thống kê, mỗi năm dân số Việt Nam tăng thêm khoảng gần 1 triệu người. Số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (15-49) khoảng 25 triệu người, dự báo số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ vẫn tiếp tục gia tăng dẫn đến nhu cầu sử dụng các phương tiện tránh thai cũng tiếp tục tăng.
Trong khi đó, báo cáo kết quả điều tra các mục tiêu Phát triển bền vững về trẻ em và phụ nữ Việt Nam 2020-2021 cho thấy: Tỉ suất sinh con ở vị thành niên (từ 15-19 tuổi) vẫn còn cao, trên toàn quốc là 42 trẻ sinh ra sống/1000 phụ nữ, cao nhất ở khu vực Trung du và miền núi phía Bắc (115) và Tây Nguyên (76), nơi tập trung đông các dân tộc thiểu số.
Tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Tránh thai thế giới năm 2025 do Cục Dân số (Bộ Y tế) tổ chức ngày 26/9, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số cho biết: Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, chương trình kế hoạch hóa gia đình của nước ta đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, nhất là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của vị thanh niên, thanh niên.
Theo đó, tuổi kết hôn lần đầu tăng, trong khi tuổi quan hệ tình dục lần đầu giảm. Nhu cầu chưa được đáp ứng về tránh thai tăng cao, đặc biệt tỷ lệ này ở nhóm chưa kết hôn/không chung sống năm 2021 lên tới 40,7%.
Bên cạnh đó, tỷ lệ phụ nữ 20-24 tuổi tảo hôn trước 18 tuổi vẫn còn cao, nhất là ở nông thôn, vùng Trung du và miền núi phía Bắc; Tỷ lệ phụ nữ 20-24 tuổi từng sinh con khi chưa đủ 18 tuổi chênh lệch rất lớn giữa các nhóm đối tượng…
Điều này cho thấy, việc nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên là vô cùng quan trọng trong việc phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Nhiều hệ lụy khi mang thai, sinh con ở tuổi vị thành niên
Theo các chuyên gia, vị thành niên là những trẻ từ 10 đến 19 tuổi. Vào thời điểm này, trẻ phát triển các chức năng sinh dục, sinh sản, nhu cầu tình dục xuất hiện và chưa đủ kỹ năng để kiểm soát ham muốn tình dục.
Trong khi đó, sự thiếu hiểu biết về chu kỳ kinh nguyệt, cơ chế thụ thai, các biện pháp tránh thai; quan hệ tình dục an toàn cũng như việc thiếu tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản, chưa được giáo dục đầy đủ về sức khỏe giới tính… dẫn đến nguy cơ mang thai ngoài ý muốn rất cao và để lại nhiều hệ lụy trong tương lai.
Cụ thể, theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, mang thai ở tuổi vị thành niên, người mẹ sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ, ảnh hưởng đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần về sau:
Nguy cơ khi tiếp tục giữ thai và sinh đẻ
Mang thai ở tuổi vị thành niên ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe, nguy cơ tử vong mẹ vẫn còn cao so với các bà mẹ sinh con ở tuổi trưởng thành. Mẹ dễ bị thiếu máu, tiền sản giật, đẻ non, sảy thai… Trong lúc sinh nở có nguy cơ đẻ khó, phải can thiệp bằng các thủ thuật và phẫu thuật.
Bên cạnh đó, tỷ lệ tử vong trẻ em sinh ra do các bà mẹ tuổi vị thành niên trong năm đầu cao hơn so với các bà mẹ sinh con ở tuổi trưởng thành. Con của các bà mẹ vị thành niên thường có tỷ lệ nhẹ cân, bệnh tật và tử vong cao gấp nhiều lần so với con của các bà mẹ tuổi trưởng thành.
Về mặt kinh tế – xã hội: Khi có thai ở tuổi vị thành niên, người mẹ phải gián đoạn việc học hành, khó khăn về kinh tế và không kiếm được việc làm, dễ dẫn vào con đường bế tắc. Hạnh phúc gia đình có thể bị rạn nứt, lâm vào cảnh éo le, dễ bị căng thẳng và khủng hoảng tâm lý.
Nguy cơ khi phá thai ở tuổi vị thành niên
Rất nhiều trường hợp do mặc cảm, xấu hổ nên khi phát hiện có thai, trẻ vị thành niên thường tìm kiếm dịch vụ phá thai không an toàn. Hơn nữa, do cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh, tâm lý lại lo sợ nên thủ thuật phá thai ở vị thành niên thường xảy ra nhiều tai biến hơn ở người trưởng thành. Những ảnh hưởng tâm lý sau phá thai ở tuổi vị thành niên có thể rất nặng nề và kéo dài.
Ưu tiên, hỗ trợ cho vị thành niên tiếp cận thông tin và dịch vụ kế hoạch hóa gia đình thuận tiện, an toàn, hiệu quả
Theo các chuyên gia, để giảm thiểu tình trạng mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên, trước hết, cần nâng cao nhận thức cho giới trẻ, nhóm vị thành niên, thanh niên, phụ nữ và nam giới trong độ tuổi sinh đẻ về tất cả các biện pháp tránh thai, giúp họ có sự lựa chọn sáng suốt để không mang thai ngoài ý muốn, từ đó bảo vệ sức khỏe và xây dựng tương lai tươi sáng.
Về phía ngành Dân số, để góp phần thực hiện được mục tiêu đảm bảo mọi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đều được tiếp cận thuận tiện với các biện pháp tránh thai hiện đại; giảm 2/3 số vị thành niên và thanh niên có thai ngoài ý muốn, tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Tránh thai thế giới năm 2025, Cục Dân số đề nghị Chi cục Dân số/Phòng Dân số tham mưu Sở Y tế các tỉnh/thành phố phối hợp với các sở, ban, ngành chỉ đạo thực hiện các nội dung liên quan, đảm bảo đầy đủ và kịp thời các điều kiện để mọi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tiếp cận thông tin và dịch vụ kế hoạch hóa gia đình thuận tiện, an toàn và hiệu quả; tiếp tục quan tâm ưu tiên, hỗ trợ cho các đối tượng vị thành niên, thanh niên.
Cùng với đó, thí điểm triển khai đổi mới các hoạt động giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, thanh niên; triển khai các mô hình giảm thiểu tảo hôn, giảm mang thai và sinh con ở tuổi chưa thành niên phù hợp phù hợp với nhóm đối tượng, đặc điểm, tình hình thực tế của mỗi địa phương.
Ngoài ra, đẩy mạnh truyền thông, tư vấn và tăng cường cung cấp dịch vụ kế hoạch hóa gia đình có chất lượng, phù hợp với điều kiện học tập, làm việc và sinh hoạt của các nhóm vị thành niên, thanh niên, góp phần cải thiện sức khỏe vị thành niên, thanh niên, đóng góp vào các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
HÀ MY
