Việt Nam đang ở giai đoạn “cửa sổ dân số vàng” với gần 70 triệu người trong độ tuổi lao động – cơ hội hiếm có để bứt phá phát triển. Tuy nhiên, cùng với lợi thế này là hàng loạt thách thức như mức sinh giảm, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh… Đây là những vấn đề được nhấn mạnh tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 2026 diễn ra sáng 10/7 tại Hưng Yên.
Lực lượng thanh niên tham gia diễu hành cổ động hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026.
Thanh niên giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước
Sáng 10/7, Bộ Y tế phối hợp với UBND tỉnh Hưng Yên và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 2026 với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.
Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định công tác dân số luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Quan điểm này đã được thể chế hóa trong Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới và tiếp tục được cụ thể hóa bằng Luật Dân số năm 2025.
Theo Thứ trưởng, trọng tâm của công tác dân số hiện nay không chỉ là điều chỉnh quy mô dân số mà còn hướng tới nâng cao chất lượng dân số, chủ động thích ứng với những biến động nhân khẩu học, tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong tương lai.
Đại diện Liên Hợp Quốc và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng con người, đặc biệt là thanh niên, cần được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chính sách phát triển. Với gần 70 triệu người trong độ tuổi từ 15 đến 64, Việt Nam đang sở hữu lợi thế lớn của thời kỳ cơ cấu dân số vàng – điều kiện thuận lợi để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.
Cơ hội từ “cửa sổ dân số vàng” song hành cùng nhiều thách thức
Theo Báo cáo Thanh niên thế giới năm 2026 của Liên Hợp Quốc, dân số toàn cầu hiện đã vượt 8,2 tỷ người, trong đó khoảng 1,3 tỷ người thuộc nhóm tuổi từ 15-24 – lực lượng thanh niên đông đảo nhất trong lịch sử.
Tuy nhiên, tỷ trọng thanh niên trong cơ cấu dân số thế giới đang có xu hướng giảm và dự kiến tiếp tục giảm mạnh vào năm 2050, đặc biệt tại nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.
Bên cạnh sự thay đổi về cơ cấu dân số, thế giới còn đối mặt với nhiều vấn đề xã hội đáng lo ngại như kết hôn sớm, mang thai ở tuổi vị thành niên, tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh vẫn ở mức cao tại các quốc gia thu nhập thấp. Mỗi ngày, toàn cầu ghi nhận hơn một triệu ca mắc mới các bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó thanh thiếu niên là nhóm chịu tác động đáng kể.
Theo các đại biểu, những thách thức này cho thấy đầu tư cho thanh niên không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn quyết định chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia trong tương lai.
Việt Nam nỗ lực nâng cao chất lượng dân số trong giai đoạn mới
Sau hơn 30 năm triển khai công tác dân số, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Khoảng cách phát triển giữa các vùng miền từng bước được thu hẹp; chỉ số phát triển con người liên tục được cải thiện; tỷ lệ suy dinh dưỡng, tử vong mẹ và trẻ em giảm đáng kể, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Những kết quả này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần thực hiện bình đẳng giới, bảo vệ môi trường và hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững.
Dù vậy, công tác dân số vẫn đứng trước nhiều áp lực mới. Mức sinh giảm thấp kéo dài, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo và nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với việc hoạch định chính sách.
Bên cạnh đó, tỷ số giới tính khi sinh vẫn duy trì ở mức cao trong nhiều năm, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên. Nếu không có giải pháp hiệu quả, tình trạng này có thể kéo theo những hệ lụy về hôn nhân, gia đình và an sinh xã hội trong các thập kỷ tới.
Ngoài ra, mang thai ở tuổi vị thành niên, tảo hôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số cũng như việc nâng cao tầm vóc, thể lực và chất lượng dân số trẻ tiếp tục là những vấn đề cần được quan tâm.
Theo Bộ Y tế, thời gian qua, công tác dân số đã có bước tiến quan trọng về thể chế khi Quốc hội thông qua Luật Dân số và phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
Hệ thống các văn bản được triển khai đồng bộ, tạo hành lang pháp lý nhằm giúp công tác dân số thích ứng hiệu quả với những biến động mới.
Khơi dậy khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ vì tương lai đất nước
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, thanh niên sẽ là lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế xanh và xây dựng xã hội văn minh.
Ông cũng nhắc lại lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do thanh niên”.
Để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước, mỗi người trẻ cần không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng gia đình hạnh phúc và chuẩn bị tốt cho việc sinh con, nuôi dạy con khỏe mạnh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dân số Việt Nam.
Chung tay xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển bền vững
Năm 2026 cũng là dấu mốc 65 năm hình thành và phát triển của ngành dân số Việt Nam, ghi nhận những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ trong sự nghiệp nâng cao chất lượng dân số và phát triển đất nước.
Tại lễ mít tinh, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị Cục Dân số tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương để triển khai hiệu quả Luật Dân số; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, nâng cao chất lượng dự báo và hoàn thiện chính sách phù hợp với xu hướng biến động dân số.
Bộ Y tế cũng kêu gọi các bộ, ngành, địa phương ưu tiên nguồn lực cho công tác dân số, tăng cường truyền thông để Luật Dân số sớm đi vào cuộc sống. Đồng thời mong muốn Liên Hợp Quốc, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam về kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm nhằm ứng phó hiệu quả với những thách thức dân số trong giai đoạn mới.
Thông điệp của Ngày Dân số Thế giới 2026 nhấn mạnh rằng mỗi thanh niên không chỉ là chủ nhân tương lai của đất nước mà còn là nhân tố quyết định chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của Việt Nam. Việc xây dựng gia đình hạnh phúc, sinh con và nuôi dạy con khỏe mạnh chính là đóng góp thiết thực cho một đất nước phát triển hùng cường trong tương lai.
HÀ MINH
