Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10 hằng năm là dịp để xã hội cùng nhìn nhận, trân trọng những đóng góp của người cao tuổi; đồng thời nâng cao nhận thức về quyền được chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào thời kỳ già hóa dân số với tốc độ nhanh, xây dựng một xã hội thích ứng với già hóa, trong đó người cao tuổi được sống vui, sống khỏe, sống có ích và tiếp tục đóng góp, có ý nghĩa ngày càng quan trọng. Tôn vinh người cao tuổi không đơn thuần là sự tri ân đối với những cống hiến thầm lặng, mà sâu xa hơn, là sự khẳng định vai trò nền tảng của họ trong việc bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống – nền tảng làm nên bản sắc và chiều sâu tinh thần của cả một dân tộc.
Ảnh minh họa Internet
Ngày Quốc tế Người cao tuổi – thông điệp về sự trân trọng và sẻ chia
Ngày Quốc tế Người cao tuổi (International Day of Older Persons) được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức thông qua vào ngày 14/12/1990, quyết định lấy ngày 01/10 hằng năm làm ngày kỷ niệm, và lần đầu tiên được tổ chức trên toàn thế giới vào ngày 01/10/1991. Đây là dịp để các quốc gia, cộng đồng và mỗi gia đình nâng cao nhận thức về những vấn đề liên quan đến người cao tuổi, đồng thời ghi nhận những đóng góp của họ đối với sự phát triển của xã hội.
Người cao tuổi là những người đã giành phần lớn cả đời để lao động, xây dựng gia đình, đóng góp cho cộng đồng và đất nước. Đằng sau mỗi mái tóc bạc là một hành trình sống với những kinh nghiệm, ký ức và giá trị được tích lũy qua nhiều năm tháng.
Vì vậy, quan tâm, chăm sóc và tôn vinh người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm mà còn thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam – “kính lão, trọng thọ”, “ uống nước nhớ nguồn”.
Người cao tuổi – nguồn lực quý giá của gia đình và xã hội
Người cao tuổi chính là nơi lưu giữ kho tàng ký ức sống động của dân tộc qua từng câu chuyện kể, lời ru, tập tục, nghi lễ và lối sống. Chính họ là người đã, đang và sẽ nối dài mạch nguồn những giá trị truyền thống lịch sử văn hoá dân tộc bằng sự kiên trì, giản dị mà vô cùng sâu sắc.
Thế hệ cao tuổi không được sống nhiều trong những bảo tàng hay sách giáo khoa; họ là “những trang sử sống” – mang theo bên mình những trải nghiệm, chiều sâu tư tưởng và nhân sinh quan đã được thử thách qua thời gian. Nhờ đó, họ có khả năng truyền dạy lại không chỉ kiến thức về phong tục tập quán, mà còn là tinh thần, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, nhân nghĩa, thuỷ chung, lối sống trọng tình, nghĩa, lễ – những giá trị không dễ gì nắm bắt trong một xã hội đang chuyển mình nhanh chóng sang kỷ nguyên số.
Giữa dòng chảy hiện đại, nơi mà văn hóa đang chịu nhiều tác động từ toàn cầu hóa, người cao tuổi không trở thành người ngoài cuộc. Trái lại, họ đang góp phần không nhỏ lưu giữ thăng bằng cho đời sống tinh thần xã hội bằng chính sự hiện diện chín chắn, từ tốn và đầy nội lực, trải nghiệm. Trong mỗi gia đình, ông bà thường là người dạy cháu những bài học đầu tiên về cách ăn, nết ở, về lòng hiếu thảo, sự biết ơn, về tiếng nói quê hương – nơi chứa đựng hồn cốt dân tộc. Ở phạm vi cộng đồng, người cao tuổi nhiều nơi vẫn tích cực tham gia vào các hoạt động văn hóa địa phương, góp tiếng nói trong gìn giữ lễ hội, truyền dạy dân ca,…
Không dừng lại ở việc bảo tồn, nhiều người cao tuổi ngày nay còn chủ động thích nghi với công nghệ để góp phần lan tỏa văn hóa truyền thống một cách sáng tạo. Sự xuất hiện của những cụ ông, cụ bà trên mạng xã hội, truyền tải nội dung dân gian, hướng dẫn làm món ăn cổ truyền hay biểu diễn nghệ thuật dân tộc, không chỉ mang đến cảm hứng mà còn tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ theo cách tự nhiên, gần gũi. Những giá trị xưa vì thế không bị đóng khung trong hoài niệm mà vẫn hiện hữu trong đời sống đương đại.
Điều đáng quý hơn nữa, chính sự mẫu mực trong hành vi, nhân cách của ông bà, cùng với tinh thần hiếu kính từ con cháu, tạo nên một mối quan hệ gia đình hài hòa, ấm áp. Đó không chỉ là nền tảng đạo đức, mà còn là cội rễ để xây dựng một xã hội nhân văn, văn minh và bền vững. Gia đình nào có nền nếp, có trên có dưới, thì cộng đồng ấy mới thuận hòa; mà cộng đồng thuận hòa sẽ góp phần làm nên một quốc gia phát triển không chỉ về vật chất, mà còn giàu có về tinh thần.
Sự đóng góp thầm lặng ấy càng trở nên đáng trân quý trong một xã hội đang đô thị hóa nhanh, nhịp sống gấp gáp khiến con người dễ lãng quên cội nguồn. Trong lúc nhiều bạn trẻ mải miết chạy theo cái mới, người cao tuổi lại giữ vai trò như một chiếc neo tinh thần – nhắc nhở cộng đồng về bản sắc, về những điều không nên đánh mất dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Họ là người gìn giữ nếp sống làng xã, là người hòa giải những xung đột nhỏ, là tấm gương đạo đức trong gia đình, làng xóm. Từ đó, hình thành nên một cộng đồng có chiều sâu văn hóa, sống hài hòa, nghĩa tình và nhân văn. Do vậy, việc chăm lo, bảo vệ và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục sống khỏe, sống vui và sống có ích chính là hành động thiết thực để gìn giữ văn hóa dân tộc.
Ngày 1/10 không nên chỉ dừng lại ở những lời chúc mừng, những bó hoa trao tặng, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của toàn xã hội trong chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò người cao tuổi, bên cạnh đó còn nhắc nhở chúng ta rằng: muốn đi xa, phải biết giữ lấy gốc. Người cao tuổi chính là cái gốc vững chãi, là cội nguồn làm nên sức mạnh tinh thần của dân tộc. Tôn vinh người cao tuổi cũng chính là trân trọng quá khứ, giữ gìn bản sắc và hướng đến một tương lai phát triển nhưng không rời xa cội rễ văn hóa.
Trân trọng người cao tuổi hôm nay cũng chính là chuẩn bị cho chúng ta một tuổi già khỏe mạnh, chủ động và có chất lượng trong tương lai.
LÊ ÂN
