Thích ứng với già hóa dân số: Hoàn thiện chính sách, phát huy nguồn lực người cao tuổi

Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chính sách và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm thích ứng với quá trình già hóa dân số, trong đó trọng tâm là việc làm thỏa đáng, nâng cao kỹ năng và bảo đảm an sinh xã hội cho người cao tuổi. Quyết định số 1702/QĐ-TTg ngày 3/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi giai đoạn 2026–2031” hướng tới huy động kinh nghiệm quốc tế để hỗ trợ nghiên cứu chính sách thị trường lao động, đào tạo lại, thúc đẩy học tập suốt đời, xây dựng môi trường làm việc phù hợp với mọi lứa tuổi và bảo vệ người lao động cao tuổi. Đây là bước tiếp nối Chiến lược quốc gia về người cao tuổi được phê duyệt tháng 2/2025, đồng thời gắn với định hướng phát triển kinh tế bạc và nền kinh tế chăm sóc phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Tính cấp thiết của những chính sách này xuất phát từ tốc độ già hóa dân số nhanh. Năm 2025, Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số; dự báo đến năm 2036, cả nước bước vào giai đoạn “dân số già”. Trong vòng một thập kỷ tới, cứ hơn 5 người Việt Nam sẽ có một người trên 60 tuổi. Sự thay đổi cơ cấu dân số đặt ra đồng thời hai yêu cầu: bảo đảm thu nhập, chăm sóc và an sinh cho người cao tuổi; tạo điều kiện để những người còn khả năng, nhu cầu tiếp tục làm việc và đóng góp cho xã hội.

Việc làm thỏa đáng và nâng cao kỹ năng cho người lao động cao tuổi

Năm 2024, Việt Nam có khoảng 2,6 triệu người từ 65 tuổi trở lên đang làm việc. Thực tế này cho thấy người cao tuổi vẫn là một bộ phận của lực lượng lao động, nhưng sự tham gia của họ cần được đặt trong khuôn khổ bảo đảm chất lượng việc làm, điều kiện lao động phù hợp và quyền tiếp cận an sinh xã hội. Kéo dài đời sống lao động không đồng nghĩa với việc duy trì công việc bằng mọi giá, mà phải gắn với sức khỏe, năng lực và nguyện vọng của mỗi người.

Yêu cầu này càng rõ trong bối cảnh số hóa, trí tuệ nhân tạo, hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi kỹ năng cần thiết đối với nhiều loại hình công việc. Kinh nghiệm tích lũy qua quá trình lao động là lợi thế của người cao tuổi, song để tiếp tục phát huy lợi thế đó, họ cần có cơ hội cập nhật kiến thức, tiếp cận công nghệ và đào tạo lại khi yêu cầu nghề nghiệp thay đổi.

Do đó, học tập suốt đời cần được coi là một cấu phần của chính sách việc làm cho người cao tuổi. Cùng với hỗ trợ đào tạo, cần khuyến khích người sử dụng lao động tuyển dụng, đào tạo và giữ chân lao động ở các nhóm tuổi khác nhau; xây dựng môi trường làm việc phù hợp để người cao tuổi có thể tiếp tục làm việc trên cơ sở năng lực thực tế.

Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất một nửa số người cao tuổi có nhu cầu và khả năng làm việc có việc làm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tạo cơ hội việc làm cần gắn với đào tạo, điều kiện lao động và cơ chế bảo vệ phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào số lượng người cao tuổi tham gia thị trường lao động.

Bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam, nhấn mạnh người lao động cao tuổi cần được tiếp cận việc làm thỏa đáng, có cơ hội cập nhật kỹ năng và được bảo đảm an sinh xã hội đầy đủ. Định hướng này cho thấy chính sách việc làm cần chuyển từ quan tâm đơn thuần đến khả năng tiếp tục lao động sang bảo đảm điều kiện và quyền lợi trong suốt quá trình làm việc.

Box1: Theo Quyết định số 1702/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ILO là một đối tác hỗ trợ nghiên cứu chính sách thị trường lao động, kéo dài đời sống lao động phù hợp, đào tạo lại, thúc đẩy xây dựng môi trường làm việc phù hợp với người lao động ở mọi lứa tuổi, học tập suốt đời và bảo vệ người lao động cao tuổi.

An sinh xã hội và hệ thống chăm sóc: Bảo đảm nền tảng sống tuổi già

Chính sách việc làm cần được triển khai song hành với việc mở rộng bảo đảm an sinh xã hội. Khi người cao tuổi có thu nhập ổn định và được tiếp cận các dịch vụ cơ bản, họ có thêm điều kiện duy trì cuộc sống độc lập; đồng thời, hệ thống an sinh xã hội giúp bảo vệ những người không còn khả năng lao động hoặc cần hỗ trợ dài hạn.

Trong quá trình rà soát, đánh giá để xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi, Bộ Y tế đề xuất ba nhóm chính sách trọng tâm. Nhóm thứ nhất là bảo đảm an sinh xã hội, an ninh thu nhập và tiếp cận dịch vụ cơ bản, gồm mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, tăng cường bảo trợ nhóm yếu thế, hướng tới 100% người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế, nghiên cứu bảo hiểm chăm sóc dài hạn, đồng thời hỗ trợ việc làm và kỹ năng số.

Nhóm thứ hai là phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, ưu tiên chăm sóc tại gia đình và cộng đồng, đa dạng hóa dịch vụ, chuẩn hóa chất lượng cơ sở chăm sóc và nâng cao năng lực nhân lực. Nhóm thứ ba là phát triển kinh tế bạc thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng; xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi; thúc đẩy thị trường lao động và hoạt động khởi nghiệp dành cho nhóm dân số này.

Ba nhóm chính sách có mối quan hệ bổ trợ: an sinh xã hội bảo đảm thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ; hệ thống chăm sóc đáp ứng nhu cầu hỗ trợ; phát triển kinh tế bạc mở rộng cơ hội sản xuất, kinh doanh và việc làm gắn với nhu cầu của người cao tuổi. Việc triển khai cần bảo đảm tính đồng bộ, tránh để chính sách lao động, bảo hiểm và chăm sóc vận hành tách rời nhau.

Phát huy vai trò người cao tuổi trong nền kinh tế chăm sóc

Bên cạnh việc bảo đảm quyền lợi, chính sách thích ứng với già hóa dân số cần tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục đóng góp cho cộng đồng. Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh cần thay đổi cách nhìn về người cao tuổi, không chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi hay gánh nặng xã hội. Họ còn có thể tham gia với vai trò người lao động, doanh nhân, người chăm sóc, cố vấn và lãnh đạo cộng đồng.

Trong nền kinh tế chăm sóc đang từng bước hình thành, người cao tuổi có thể trở thành người hỗ trợ đồng đẳng hoặc cung cấp dịch vụ dựa vào cộng đồng cho những người cao tuổi khác. Kinh nghiệm và hiểu biết của họ là nguồn lực có thể được huy động để đáp ứng nhu cầu chăm sóc, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia hoạt động xã hội cho những người còn khả năng và mong muốn làm việc.

Tuy nhiên, việc phát triển các hoạt động chăm sóc chỉ bền vững khi những công việc này đáp ứng yêu cầu về việc làm thỏa đáng, có cơ hội đào tạo phù hợp và được tiếp cận đầy đủ với các chế độ an sinh xã hội. Vì vậy, mở rộng dịch vụ chăm sóc cần đi cùng chuẩn hóa chất lượng, nâng cao năng lực nhân lực và bảo đảm quyền lợi của người lao động. Người cao tuổi cũng cần được tiếp cận dịch vụ y tế, xã hội có chất lượng, có lựa chọn thực chất về nơi ở, người cùng sống và có tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.

Chuyển định hướng chính sách thành cơ hội thực chất

Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi giai đoạn 2026–2031” hướng tới hỗ trợ Việt Nam thích ứng với già hóa dân số, giảm áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và nguồn cung lao động, đồng thời phát triển nền kinh tế chăm sóc. Cùng với Chiến lược quốc gia về người cao tuổi, Luật Dân số (số 113/2025/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo cơ sở cho định hướng hỗ trợ người cao tuổi trong việc làm, lao động, an sinh xã hội, khởi nghiệp, phát triển kinh tế và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, hiệu quả chính sách cần được đánh giá bằng khả năng tạo ra những thay đổi cụ thể: người cao tuổi có nhu cầu và khả năng lao động được tiếp cận việc làm phù hợp; cơ hội đào tạo và cập nhật kỹ năng được mở rộng; diện bao phủ an sinh xã hội được tăng cường; dịch vụ chăm sóc đáp ứng tốt hơn nhu cầu của từng nhóm đối tượng. Hợp tác quốc tế cần phục vụ trực tiếp quá trình nghiên cứu, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chính sách, gắn với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Già hóa dân số đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ trong chính sách lao động, an sinh và chăm sóc. Khi người cao tuổi được bảo đảm quyền lợi, có cơ hội lựa chọn công việc phù hợp và phát huy kinh nghiệm, tri thức, họ có thể tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế. Vì vậy, mục tiêu của chính sách không chỉ là đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng, mà còn phải bảo đảm để người cao tuổi được sống độc lập, có thu nhập, được tôn trọng và tham gia đời sống xã hội theo khả năng, nguyện vọng của mình.

THẢO VÂN

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

views Số lượt xem: 296

BÀI LIÊN QUAN