Nâng cao năng lực phòng ngừa bạo lực gia đình trong kỷ nguyên số

Được khởi động đúng Ngày Quốc tế Xóa bỏ Bạo lực đối với Phụ nữ (25/11), trong khuôn khổ Chiến dịch toàn cầu “16 ngày Hành động” và Tháng Hành động quốc gia vì bình đẳng giới, Dự án “Nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình giai đoạn 2025–2026” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL), Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) phối hợp thực hiện.

Dự án hướng tới việc đưa các cam kết về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình trong luật pháp Việt Nam thành những hệ thống, dịch vụ và cơ chế phối hợp cụ thể, vận hành được cả ngoài đời thực và trên không gian số, với phụ nữ và trẻ em gái là trung tâm.

Các đại biểu tại lễ ra mắt Dự án

Khung pháp lý cơ bản hoàn thiện

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, có hiệu lực từ 1/7/2023, thay thế Luật năm 2007 với nhiều quy định mới về phòng ngừa, ngăn chặn và hỗ trợ nạn nhân. Trên cơ sở luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 76/2023/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành; Nghị định số 110/2025/NĐ-CP về cơ sở dữ liệu phòng, chống bạo lực gia đình; Nghị định số 282/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, phòng, chống tệ nạn xã hội và bạo lực gia đình. Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 tiếp tục bổ sung các quy định về xử lý cán bộ, trợ giúp xã hội và phân cấp quản lý trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch.

Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phòng, chống bạo lực gia đình tại Quyết định số 428/QĐ-TTg ngày 15/2/2024, phân định rõ nhiệm vụ của Bộ VHTTDL và các bộ, ngành liên quan. Bộ VHTTDL sau đó cụ thể hóa bằng kế hoạch triển khai và văn bản hướng dẫn. Đến nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình được đánh giá là “cơ bản hoàn thiện”, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi.

Tuy nhiên, luật pháp chỉ thật sự có ý nghĩa khi người phụ nữ đang bị bạo lực biết mình được bảo vệ bởi điều gì, phải tìm đến đâu, gọi số nào; và khi các cơ quan liên quan thực sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu, cùng hành động. Thu hẹp khoảng cách giữa trang giấy pháp luật và đời sống của người đang sống trong bạo lực chính là khoảng trống mà Dự án giai đoạn 2025–2026 hướng tới.

Những con số không thể im lặng

Cuộc điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ năm 2019 cho thấy gần 63% phụ nữ từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực do chồng hoặc bạn tình gây ra trong đời; hơn 31,6% vẫn bị bạo lực chỉ trong 12 tháng trước thời điểm khảo sát. Trung bình mỗi phụ nữ bị bạo lực mất khoảng 26% thu nhập hằng năm; tổng thiệt hại ước tính tương đương 1,81% GDP của Việt Nam.

Đáng lo ngại hơn là “vùng tối” của bạo lực – sự im lặng. Có tới 90,4% phụ nữ bị bạo lực không tìm kiếm sự hỗ trợ từ bất kỳ dịch vụ chính thức nào, và hơn một nửa không chia sẻ với bất kỳ ai. Sợ hãi, cảm giác bị đổ lỗi, áp lực “giữ thể diện cho gia đình” và thiếu thông tin về các dịch vụ an toàn, tin cậy khiến bạo lực bị che giấu, kéo dài, làm trầm trọng thêm hệ lụy đối với sức khỏe, kinh tế và tương lai của gia đình, cộng đồng.

Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, ông Matt Jackson, nhấn mạnh: chấm dứt bạo lực gia đình không chỉ là câu chuyện của một khung pháp lý tốt, mà còn đòi hỏi ý chí chính trị, sự đồng cảm của xã hội, đầu tư bền vững và các hệ thống hỗ trợ lấy người bị bạo lực làm trung tâm, dễ tiếp cận và phù hợp với nhu cầu.

Bạo lực gia đình trong kỷ nguyên số

Cùng với chuyển đổi số, bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ đang trở thành “cánh tay nối dài” của bạo lực gia đình. Các hành vi như quấy rối trực tuyến, theo dõi qua ứng dụng, kiểm soát tài khoản mạng xã hội, đe dọa, phát tán hình ảnh thân mật khi không có sự đồng ý… ngày càng gắn chặt với bạo lực do bạn tình gây ra, kéo dài kiểm soát và lạm dụng từ bốn bức tường gia đình sang không gian mạng.

Người bị bạo lực có thể bị truy đuổi đến chỗ làm, giảng đường, len vào cả những cuộc trò chuyện trên mạng xã hội, gần như không còn “vùng an toàn”. Trong bối cảnh đó, câu chuyện bình đẳng giới không chỉ là thu hẹp khoảng cách thu nhập hay cơ hội thăng tiến, mà trước hết là bảo đảm quyền được an toàn – quyền nền tảng để phụ nữ và trẻ em gái có thể học tập, làm việc, yêu thương mà không phải sống trong sợ hãi, cả ngoài đời thực lẫn trên môi trường mạng.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy khẳng định: Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 và Nghị định 76/2023/NĐ-CP đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để ứng phó với bối cảnh mới, song thực tế đòi hỏi phải đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng và nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ nạn nhân trong cả không gian số. Sự hỗ trợ về kỹ thuật, tài chính từ UNFPA và KOICA được kỳ vọng giúp triển khai các hoạt động có trọng tâm, trọng điểm, bảo vệ phụ nữ, trẻ em và củng cố gia đình Việt Nam.

Dự án VNM10P08: đặt người bị bạo lực ở trung tâm

Dự án “Nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình giai đoạn 2025–2026” (VNM10P08) do Bộ VHTTDL là cơ quan chủ quản; Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện là cơ quan đề xuất và chủ dự án, với tổng ngân sách 574.602 USD, trong đó 540.000 USD là vốn ODA không hoàn lại do UNFPA tài trợ, phần còn lại là vốn đối ứng của Việt Nam.

Mục tiêu tổng quát của Dự án là hỗ trợ tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống bạo lực gia đình ở cấp quốc gia và địa phương thông qua thực thi chính sách, pháp luật hiệu quả và nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ người bị bạo lực. Từ đó, Dự án tập trung vào bốn hướng chính: xây dựng và vận hành Tổng đài điện thoại quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình với số ngắn ba chữ số, hoạt động 24/24, miễn phí; thiết lập, vận hành cơ chế phối hợp liên ngành; triển khai các sáng kiến truyền thông ứng dụng công nghệ số, huy động thanh niên, nam giới và trẻ em trai tham gia phòng, chống bạo lực; và bảo đảm công tác hỗ trợ kỹ thuật, quản lý dự án minh bạch, đúng tiến độ.

Đối tượng thụ hưởng trực tiếp là đội ngũ cán bộ, công chức ở trung ương và địa phương - những người trực tiếp thiết kế, điều phối, thực hiện các hoạt động phòng, chống bạo lực gia đình; đồng thời là người bị bạo lực và người có hành vi bạo lực, khi được tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa, ứng phó và chương trình kiểm soát hành vi. Toàn thể người dân là đối tượng thụ hưởng gián tiếp khi hệ thống phòng, chống bạo lực gia đình vận hành tốt hơn, công bằng hơn.

Dự án đóng góp trực tiếp vào kết quả chuyển đổi toàn cầu của UNFPA là xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời phù hợp với các ưu tiên trong Chương trình Quốc gia của UNFPA tại Việt Nam. Dự án kế thừa hơn một thập kỷ hợp tác chặt chẽ giữa BVHTTDL và UNFPA trong tăng cường công tác phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình.

UNFPA sẽ tiếp tục cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn chính sách, và các mô hình can thiệp dựa trên bằng chứng nhằm xây dựng, vận hành Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đìnhduy trì đường dây nóng quốc gia, tăng cường phối hợp đa liên ngành, nhân rộng các mô hình hiệu quả trên toàn quốc và tăng cường năng lực của Việt Nam trong ứng phó với bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới sử dụng công nghệ./.

THẢO VÂN